GRODNO
Sobota,
13 lipca
2024 roku
 

Iwie

Parafii i świątynie


Dekanat Iwie
Jak podają dokumenty historyczne, kościół pod tytułem świętych Piotra i Pawła Apostołów został założony około 1495 r. przez wojewodę trockiego i marszałka WKL Piotra Janowicza. Jednak z powodu nagłej śmierci nie zdążył on udokumentować budowlę, zrobił to w 1499 r. jego syn Jan. Przy kościele w drewnianym budynku już w tamtych czasach mieszkało czterech zakonników (franciszkanie), lecz prawdopodobnie nie mieli oni statusu klasztoru, zaś tylko misji. Świątynię zbudowano w centrum miasteczka na wzgórzu (informacja, że jest to starożytne wzgórze zamkowe, nie była potwierdzona).
    W tamtych czasach (chociaż istnieją dane, że kościół nie był dobudowany do końca) była to potężna (w porównaniu z kościołami w Iszkołdzi i Wsielubie) świątynia w stylu gotyckim orientowana ołtarzem na wschód. Świątynia na planie prostokąta z pięcioboczną absydą, ściany której były zrobione techniką gotyckiego murowania, umocniona była systemem przyporowym. Wnętrze oświecały gotyckie spiczaste okna. Zakrystia była dołączona do fasady północnej. W pierwszej połowie XVI w. przy kościele istniała altaria.
W drugiej połowie XVI w. kościół został przerobiony na świątynię ariańską (później na zbór kalwiński), w tamtych czasach Iwie było uważane za ośrodek arianizmu. Lecz w 1606 r. dzięki staraniom Stanisława Kiszki, wojewody witebskiego, świątynię zwrócono Kościołowi katolickiemu. Tradycja kościelna w 1930-ch latach uważała za datę zbudowania świątyni rok 1563., jednak być może jest to jeszcze jedna data powrotu świątyni, ponieważ do Kiszków Iwie odeszło w 1558 r.
    Figura Chrystusa Odkupiciela, postawiona przy kościele W 1631 r. wojewoda mscisławski i witebski, podskarbi litewski Mikołaj Kiszka, kolejny właściciel miasteczka i syn Stanisława Kiszki, zwrócił się ku administratorowi diecezji Wileńskiej biskupowi Tyszkiewiczowi z prośbą o założenie przy kościele klasztoru bernardynów (najpierw myślał o dominikanach). Po uzyskaniu pozwolenia Kiszka założył 10 stycznia 1633 r. fundację i rozpoczął budowę piętrowego domu zakonnego. Kościół został konsekrowany w 1781 r. przez biskupa wileńskiego Tomasza Zienkowicza. Na słynnej mapie prowincji litewskiej zakonu bernardynów, wykonanej przez grawera Gierszkę Lejbowicza w połowie XVІІІ w., kościół Piotra i Pawła jest pokazany jako bazylika trzynawowa, co prawdopodobnie jest niedokładnością. Wraz z tym barokowe frontony na stronach szczytowych korpusu klasztornego najprawdopodobniej istniały w rzeczywistości.
    Kompleks klasztorny był dobudowywany i rekonstruowany zarówno w drugiej połowie XVІІ w. jak i w XVІІІ w. W rezultacie na początku ХІХ w. gotyckimi w kościele zostawały tylko absyda i kilka kontrforsów na fasadzie południowej. Poza tym kościół całkowicie odpowiadał stylowi barokowemu – otynkowane fasady zostały dekorowane warstwowymi pilastrami i przecięte łukowymi oknami. Nad fasadą główną wzniosły się dwie strome czworoboczne trzykondygnacyjne wieże-dzwonnice o kształcie teleskopowym pod figurowymi barokowymi kopułami, flankując krzywoliniowy fronton barokowy. Salę modlitewną świątyni przykryto dwuspadowym dachem blaszanym, a poniżone prezbiterium – czterospadowym pod stromą sygnaturką.
   
    Wnętrze świątyni, podzielone czterema potężnymi kolumnami na trzy nawy i kryte sklepieniami krzyżowymi na podwójnych podprężnych łukach, jak i wcześniej upiększają siedem ołtarzy. Ołtarz główny w kształcie triforium, gdzie potężne Ukrzyżowanie otaczają figury świętych Piotra i Pawła, dzieli prezbiterium na część ołtarzową i chór zakonny. Część centralna ołtarza nad gzymsem jest uwieńczona frontonem barokowym z płaskorzeźbą wypukłą Zstąpienia Ducha Świętego oraz chusty św. Weroniki w otoczeniu dwu aniołów ze złotymi skrzydłami. Lewy boczny ołtarz jest poświęcony Matce Bożej Anielskiej i św. Franciszkowi, prawy – Ofiarowaniu Matki Bożej. Od strony północnej do kościoła jest dołączona kaplica Matki Bożej Śnieżnej z ołtarzem Jej poświęconym (wcześniej obraz był otoczony licznymi wotami). Jeszcze trzy ołtarze są ustalone przy ścianach sali modlitewnej: z lewej strony – św. Antoniego, z prawej – św. Franciszka (możliwie autorstwa słynnego malarza Czechowicza) i św. Anny.
    Od strony północnej do kościoła był dołączony, tworząc klaustrum, piętrowy klasztor o skomplikowanej figuracji. Korpusy klasztorne były przykryte dachami czterospadowymi. Przy klasztorze funkcjonowały szpital i szkoła, istniała duża biblioteka na 500 tomów. Działał także szpital parafialny, ufundowany przez Leona Kiszkę.
    Po drodze do Sobotników bernardyni zbudowali w XVIII w. przydrożną kapliczkę słupek – trzykondygnacyjne otynkowane zbudowanie z cegły w stylu barokowym uwieńczone krzyżem. Niestety, kapliczka nie zachowała się do dnia dzisiejszego. Istniała wtedy także kaplica na terenie siedziby Ogińskich, ówczesnych właścicieli Iwia. Galeria łączyła kaplicę z murowanym skarbcem, w ołtarzu znajdowała się rzeźbiona pozłocona figura Matki Bożej.
    W 1857 r. klasztor bernardyński w Iwiu został zamknięty, a zakonników wysłano. Kościół został przeniesiony do rangi parafialnych, a w murach klasztornych otwarto szkołę parafialną i zrobiono plebanię.
    W ХІХ w. do parafii iwiejskiej należały kościół filialny w Dudach, kaplice na miejscowym cmentarzu i we wsi Jatowtowicze (ostatnia jest teraz dołączona do parafii Juraciszki). Kaplica na cmentarzu pod tytułem św. Barbary była zbudowana ze środków hrabiny Zamojskiej w pierwszej połowie ХІХ w. Jest to kaplica w stylu klasycznym z kamienia i cegły na planie prostokąta z półcyrklową częścią ołtarzową, przykryta dachem dwuspadowym z walmami nad ołtarzem. Fasada główna w kształcie czterokolumnowego portyka. Wnętrze jest kryte sklepieniowym sufitem z desek. Chóry, które nad wejściem były oparte na dwóch ceglanych słupach, zostały rozebrane podczas rekonstrukcji lat 1970.
    Za czasów polskich do parafii iwiejskiej była dołączona kaplica we wsi Urciszki, kościół w Dudach został centrum oddzielnej parafii. Przed II wojną światową ilość wiernych parafii przekroczała 10600 osób.
    Kościoł świętych Apostołów Piotra i Pawła przetrwał wszystkie burzliwe wydarzenia XX w., funkcjonował nieustannie. Funkcjonuje także dzisiaj, jest włączony na listę zabytków architektury o znaczeniu republikańskim. Od korpusu klasztornego pozostały jedynie linia zachodnia i część dołączona do prezbiterium kościoła. Kilka lat temu tu jeszcze były pokoje mieszkalne, ale dzisiaj budynek całkowicie zwrócono parafii.

Numer aktualny

 

Kalendarz 2022

Kalendarz
«Słowo Życia»
na rok 2022

Kalendarz liturgiczny

green
Obchodzimy imieniny:
Dziś wspominamy zmarłych kapłanów:
Do końca roku pozostało dni:  172

Czekamy na Wasze wsparcie

skarbonkaDrodzy Czytelnicy!
Prosimy Was o pomoc w głoszeniu Dobrej Nowiny. Czekamy na Wasze listy, artykuły, zdjęcia i wsparcie finansowe gazety. Jako jedna rodzina "Słowo Życia" pragniemy nieść słowo Boże, mówić o Chrystusie i Kościele co raz większemu gronu ludzi na Białorusi oraz poza jej granicami.